Yıldız Teknik Üniversitesi Eğitim Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Mustafa GÜNDÜZ’ün üç farklı kitap çalışması yayımlandı. Enderun Mektebi’nin Osmanlı eğitim ve devlet geleneğindeki yerinden Türk eğitim sistemindeki dış etkilere, Türk eğitim tarihinin uluslararası akademik çevrelere tanıtılmasından eğitim kurumlarının tarihsel dönüşümüne uzanan eserler, geçmişten günümüze eğitim anlayışına kapsamlı bir perspektif sunuyor.

Mustafa GÜNDÜZ, üç farklı çalışmayla Türk eğitim tarihinin farklı dönem ve meselelerini akademik perspektifle ele aldı. Enderun Mektebi’nin Osmanlı eğitim ve devlet yapılanmasındaki rolünü inceleyen bir çeviri çalışmasının yanı sıra, Türk eğitim sistemindeki dış etkileri tarihsel kaynaklar üzerinden değerlendiren bir derleme ve Türk eğitim tarihini uluslararası akademik çevrelere taşıyan İngilizce eser okuyucuyla buluştu. Farklı dönemlere ve araştırma alanlarına odaklanan üç kitap, Türk eğitim tarihinin kurumlar, politikalar, kültürel etkileşimler ve uluslararası gelişmeler bağlamında değerlendirilmesine katkı sağlıyor. 

Enderun Mektebi’nin tarihsel serüveni yeniden yayımlandı

Mustafa GÜNDÜZ tarafından tercüme edilerek yayına hazırlanan Fatih’in Enderun Mektebi adlı eser, Enderun Mektebi’nin Osmanlı eğitim ve siyaset tarihindeki yerini kapsamlı biçimde ele alıyor. Barnette Miller tarafından hazırlanan ve birincil Batılı ve Osmanlı kaynaklara dayanan çalışma, Fatih Sultan Mehmet’in kurduğu Enderun Mektebi’nin kökeninden mimari yapısına, müfredatından günlük yaşamına ve Osmanlı devlet yönetimindeki işlevine kadar uzanan kapsamlı bir inceleme sunuyor.

Enderun Mektebi, devraldığı eğitim mirası ve ortaya koyduğu yeniliklerle Türklerin dünya eğitim tarihine yaptığı özgün katkılardan biri olarak değerlendiriliyor. Türk devlet felsefesi, İslam’ın beşerî bilimleri, savaş ve yönetim sanatları ile meslekî eğitimin beden, zihin ve ruh bütünlüğü içerisinde bir araya getirildiği resmî bir okul olarak Enderun, devlet yönetimine insan yetiştirme amacıyla tasarlanmış en sistematik eğitim tecrübelerinden biri olarak öne çıkıyor.

Fatih Sultan Mehmet tarafından kurulan Enderun Mektebi, eserde Platon’un Akademisi ve Japonların samuray geleneğiyle de karşılaştırılıyor. Kurucusunun ortaya koyduğu düşünce ve eğitim anlayışından beslenen Enderun, oluşturulan düzen sayesinde Osmanlı siyasi sisteminin temel unsurlarından biri haline gelirken, devletin güçlü dönemlere ulaşmasında da önemli rol üstleniyor. Sahip olduğu eğitim geleneği ve yetiştirdiği kadrolarla Osmanlı Devleti’nin varlığını sürdürmesinde etkili olan kurumun, Osmanlı siyaset ve eğitim tarihi açısından öneminin son derece büyük olduğu vurgulanıyor.

Eserde, Enderun’un Osmanlı Devleti’nin ömrünü uzatan kurumsal yapılardan biri olduğu değerlendirmesine de yer veriliyor. Kitabın yazarı Barnette Miller, “İlk Osmanlı sultanlarının liderlik rolleri sona erdiğinde, belki de imparatorluğun doğal ömrünü aşarak varlığını sürdürmesini sağlayan en büyük etken, bu okulda biriken ivme olmuştur.” ifadeleriyle Enderun’un devletin uzun ömürlü yapısındaki rolüne dikkat çekiyor.

Osmanlı Devleti’nin son döneminde Enderun ve Harem Dairesi’ne giren ilk yabancı kadın olarak bilinen Barnette Miller’ın hazırladığı çalışma, yalnızca Enderun’un kurumsal yapısını değil, kurumun tarihsel gelişimini de ayrıntılı biçimde ele alıyor. Birincil Batılı ve Osmanlı kaynaklardan yararlanılarak hazırlanan araştırmada, Fatih Sultan Mehmet’in eğitim ve devlet yönetimi alanındaki yaklaşımının yanı sıra Enderun Mektebi’nin kuruluş ve gelişim süreci, mimarisi, eğitim programı, günlük yaşamı ve devlet içerisindeki işlevi inceleniyor. Eser, aynı zamanda Enderun’un zaman içerisinde geçirdiği dönüşümü ve nihayetindeki çöküş sürecini de akademik bir çerçevede ortaya koyuyor.

Türk eğitim sistemindeki dış etkiler mercek altına alındı

Prof. Dr. Mustafa GÜNDÜZ’ün Eyüp Cücük ile editörlüğünü üstlendiği “Osmanlı’dan Günümüze Türk Eğitim Sisteminde Dış Etkiler” kitabı ise İdeal Kültür Yayınları tarafından yayımlandı. 362 sayfalık eser, Türk eğitim sisteminin özellikle son iki yüzyıldaki dönüşümünü dış etkiler ekseninde ele alıyor. Türk Eğitim Tarihi Çalıştayları kapsamında ortaya çıkan çalışma, Tanzimat döneminden Cumhuriyet dönemine uzanan süreçte eğitim politikalarının şekillenmesinde etkili olan kişi, kurum ve yaklaşımları inceliyor. Kitapta yabancı uzmanların Türkiye’deki faaliyetlerinden eğitim raporlarına, Amerikan vakıflarının yükseköğretim üzerindeki etkilerinden Fulbright Antlaşması’nın bilinmeyen yönlerine kadar farklı başlıklar değerlendiriliyor. 

John Dewey’in Türk eğitim sistemi üzerindeki olası etkisi de eserde ayrı bir bölüm olarak ele alınıyor. Modern eğitimin yalnızca bilgi aktarımına dayalı bir yapı olmadığı, aynı zamanda ulus-devletlerin oluşumunda ve uluslararası güç ilişkilerinde önemli bir araç haline geldiği değerlendirmesi çalışmanın temel tartışma alanları arasında yer alıyor. Farklı uzmanların katkılarıyla hazırlanan kitap, Türk eğitim tarihindeki dış etkilerin kaynaklar ve bilimsel veriler ışığında yeniden tartışılmasını amaçlıyor. Eser bu yönüyle eğitim politikalarının tarihsel arka planını anlamak isteyen araştırmacılar için kapsamlı bir başvuru kaynağı niteliği taşıyor.

Türk eğitim tarihi uluslararası akademik literatüre taşındı

Mustafa GÜNDÜZ’ün Kurtuluş Öztürk ile editörlüğünü yaptığı “The Journey of Turkish Education: A Historical and Comparative Analysis” ise Palgrave Macmillan tarafından yayımlandı. 260 sayfalık açık erişimli eser, Türk eğitim tarihini İngilizce konuşan ve okuyan uluslararası akademik çevrelere tanıtmayı hedefliyor. Kitapta Türklerin farklı dönemlerde ve coğrafyalarda geliştirdiği eğitim kurumları, eğitim anlayışları ve eğitim uygulamaları; felsefe, din, siyaset, kültür ve toplumsal yapı bağlamında değerlendiriliyor. 

Çalışma, İslam öncesi Türk toplumlarından günümüzdeki küreselleşme tartışmalarına kadar geniş bir tarihsel perspektif sunuyor. Eğitim sistemlerinin yalnızca pedagojik süreçlerle değil, aynı zamanda sosyal, siyasal ve kültürel dinamiklerle şekillendiği ortaya konuluyor. Eserde eğitimin amacı, müfredat, finansman kaynakları, ideal insan modeli ile kadın, aile ve çocuk eğitimine yönelik yaklaşımlar farklı dönemler üzerinden inceleniyor. 

Alan uzmanlarının kaleme aldığı bölümlerle oluşturulan çalışma, tarih, eğitim, sosyoloji, siyaset ve kültür alanlarını ortak bir çerçevede buluşturuyor. Kitapta ayrıca biyografiler, karşılaştırmalı tablolar ve eğitim terimleri sözlüğü gibi destekleyici kaynaklara yer veriliyor. Bu yönüyle eser, Türk eğitim tarihinin uluslararası akademik literatürde görünürlüğünü artırmayı ve konuya ilişkin karşılaştırmalı çalışmalar için kaynak oluşturmayı amaçlıyor.

Türk eğitim tarihine farklı dönemlerden bütüncül bakış

Mustafa GÜNDÜZ’ün 2026 yılında yayımlanan üç çalışması, Türk eğitim tarihinin farklı dönem ve boyutlarını aynı akademik çizgide buluşturuyor. “Fatih’in Enderun Mektebi” Osmanlı eğitim ve devlet geleneğinin en önemli kurumlarından Enderun Mektebi’ne odaklanırken, “Osmanlı’dan Günümüze Türk Eğitim Sisteminde Dış Etkiler” modernleşme sürecinde Türk eğitim sisteminin karşı karşıya kaldığı dış etkileri inceliyor. 

“The Journey of Turkish Education” bu tarihsel birikimi uluslararası akademik çevrelerin erişimine sunuyor. Böylece eserler, Türk eğitim tarihini kurumlar, politikalar, eğitim anlayışları ve uluslararası etkileşimler üzerinden farklı perspektiflerle ele alıyor. YTÜ Eğitim Fakültesinde eğitim tarihi alanında çalışmalarını sürdüren Prof. Dr. Gündüz, bu eserlerle hem Türkçe literatüre hem de uluslararası akademik yayıncılığa katkı sunuyor. 

Üç eser, üç farklı akademik pencere

Üç çalışma Türk eğitim tarihinin geçmişteki eğitim kurumlarını incelenmesinin yanı sıra devlet, toplum, kültür, siyaset ve uluslararası ilişkiler birlikte ele alındığı bir başvuru kitabı niteliği taşıyor. Enderun Mektebi üzerinden Osmanlı’nın nitelikli insan ve devlet yöneticisi yetiştirme modeli incelenirken, dış etkiler çalışması modernleşme döneminin eğitim politikalarını tarihsel bağlamına yerleştiriyor. İngilizce yayımlanan The Journey of Turkish Education bu birikimi uluslararası akademik alana taşıyor. 

Mustafa GÜNDÜZ’ün editör, yazar ve çevirmen olarak katkı sunduğu çalışmalar, Türk eğitim tarihinin farklı dönemlerini karşılaştırmalı ve çok boyutlu biçimde değerlendirme imkânı sunuyor. Bu yönüyle üç eser, eğitim tarihine ilişkin akademik çalışmaların yanı sıra geçmişin eğitim deneyimlerinin günümüz eğitim politikaları ve kurumlarının anlaşılmasına sağlayabileceği katkıyı da görünür kılıyor.