PROJELER
Kemaliye Evlerinin Özgün Düz Damlarının Korunmasına Yönelik Çözüm Önerileri

PROJE YÜRÜTÜCÜSÜ: Doç.Dr. Dilek EKŞİ AKBULUT

PROJE ÖZETİ:

Doğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan Erzincan İli Kemaliye (Eğin) ilçesi ve civar köyleri, Anadolu konut mimarisinin özgün örneklerini barındıran yerleşme karakterine sahip olup Anadolu’nun farklı geleneksel konut bölgelerinin kesişiminde konumlanmakta ve mimari tasarımında yerel, kültürel mekân ve donanım öğelerini içermektedir.

Kemaliye’nin geleneksel konutları, topografik yapının düşeyde gelişimine uygun olması nedeniyle genellikle 3-4 katlı olarak yapılmıştır. Duvar kurgusu genellikle zemin katlarda ahşap hatıllı taş duvarlar üzerine, üst katlarda “Hımış” tekniğinde, dış cephe ise Anadolu coğrafyası genelinden farklı ve yöreye özgü, düşey ahşap kaplamalı olarak gelişmiştir. Kemaliye geleneksel konutlarının en önemli karakteristik özelliklerinden biri en üst katı oluşturan yöreye özgü “süvüng” adlı özgün ahşap korkulukla çevrili, ahşap çörtenli, ahşap taşıyıcılı ve toprak dolgulu, üstü dere taşı kaplı “Düz Dam / Yetme” örtü öğesidir. Düz dam, örtü işlevinin yanı sıra günlük kullanım ve yerel üretime, ekonomiye de katkısı olan işlevsel bir mekândır.

Geleneksel konut dokusunun yoğun olduğu Kemaliye 2005 yılında kentsel sit olarak tanımlanarak koruma altına alınmış bir yerleşmedir. Ancak zaman içinde farklı nedenlerden dolayı (göç olgusu gibi) konutların terk edilmesi ve kullanılmaması yapı kabuğunu oluşturan duvar ve özellikle yağışa bağlı bakım gerektiren düz damlarda tahribata neden olmuştur. Bunu önlemek için düz damların üstü 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren ahşap konstrüksiyonlu sac levhalarla kaplı muhdes çatılarla kapatılmıştır. Benzer şekilde konutların düşey yönde ahşap kaplı dış duvarları da sac levhalarla kaplanmıştır.

Niteliksiz eklentilerden oluşan bu yaygın müdahale biçimi konutları iklimsel etkenlerden kısmen korumasına karşın tek yapı ve yerleşme ölçeğinde özgün mimari doku karakteri ile kültürel peyzaj özelliğini ciddi anlamda zedelemekte ve görüntü kirliliğine neden olmaktadır. Bu durum yerleşmenin UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne aday olabilme şansını da zorlaştırmaktadır.

Bu projede, Kemaliye geleneksel konutlarının özgün düz damlarının korunmasını sağlamak için tek yapı ölçeğinde özgün mimariyi bozmadan, mevcut dam kuruluşlarının sürekli bakım ihtiyacını azaltan (geleneksel yöntemde loğlama adı verilen ve sık yapılan, zahmetli sıkıştırma işleminden farklı olarak) çözüm teknik(ler)inin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Geliştirilmesi amaçlanan bu çözüm önerilerinde ulusal ve uluslararası koruma ve onarım ilkeleri göz önünde bulundurulacaktır. Bu bağlamda; önerilmekte olan bu projede Kemaliye ve çevre yerleşmelerinde bulunan geleneksel konutların mimari özgünlüğünü bozmadan, dam ve cephe kuruluşlarının onarımı ve sürekliliğinin sağlanması için dış hava koşullarına dayanıklı, bakım-onarım maliyeti düşük koruma amaçlı yeni bir düz dam uygulama tekniği geliştirilmesi amaçlanmıştır.

Araştırma kapsamında geçici yalıtım sağlayan geleneksel loğ taşı ile sıkıştırma yönteminin yerine geçecek bir yalıtım tekniği geliştirmek hedeflenmiştir. Bunun için öncelikle özgün malzemeler ve geleneksel yapım tekniği kullanılarak laboratuvar ortamında 1:1 ölçekli düz dam modeli örnekleri hazırlanacaktır. Bu modeller üzerinde faklı malzeme ve uygulama teknikleri uygulanarak düz dam modeli örneklerinin geçirimlilik ve don etkisinde davranışı incelenecektir.

Kemaliye geleneksel konutlarının özgün düz damlarının korumasını amaçlayan bu proje temel ve yaygın bir soruna çözüm getirecek olduğundan özgün bir proje olacaktır. Proje, bölgede yerel sosyo-ekonomik döngünün sürdürülebilmesi adına yaşamsal öneme sahiptir. Diğer yandan özgün düz damın korunması için geliştirilmesi hedeflenen çözüm özgün bir çalışma olup patent alma potansiyeli bulunmaktadır. Projede geliştirilmesi öngörülen koruma amaçlı düz dam uygulamasının Anadolu coğrafyasındaki farklı biçimlenişteki özgün düz damlar için geliştirilecek çalışmalara örnek teşkil etmesi projenin yaygın etkisini de oluşturacaktır.

PROJE EKİBİ:

Prof. Dr. Nabi YÜZER(Danışman)

Prof. Dr. Mehmet BERİLGEN (Danışman)

Prof..Dr. Coşkun KÖSE (Danışman)

Prof. Dr. Ünal AKKEMİK (Danışman)

Doç.Dr. Aynur ÇİFTCİ (Araştırmacı)

Doç.Dr. Zafer AkKDEMİR (Araştırmacı)

Doç.Dr. Saadet BERİLGEN (Araştırmacı)

Öğr. Üyesi Dr. Ezgi KORKMAZ (Araştırmacı)

Bursiyer

Enise Yasemin Gökyiğit ARPACI (Doktora Öğrencisi)

Ayşenur Aslan FİDAN (Doktora Öğrencisi)

Begüm TAŞKENT (Yüksek Lisans Öğrencisi)

Fırat Kağan SARGIN (Yüksek Lisans Öğrencisi)

Oğuzhan BALCIOĞLU (Yüksek Lisans Öğrencisi)

Kazım Mert KARAKURT (Yüksek Lisans Öğrencisi)

Saadettin Erdem YILDIZ (Yüksek Lisans Öğrencisi)

Kemaliye (Eğin)

  

Prof. Dr. Ünal Akkemik ve Prof. Dr. Coşkun Köse alan çalışması

KEMAV Evi’nden alınan ahşap örnekler ve düz dam (Çiftçi, 2018)

  

Doç.Dr. Aynur çiftçi alan çalışması Mehmet Sait Boynikoğlu Evi’nin düz damında belgeleme çalışması (Çiftçi ve Taşkent, 2018)

  

Doç.Dr. Dilek Ekşi Akbulut ve E.Yasemin Gökyiğit Arpacı, Erdem Yıldız Alan Çalışması 

Sn. Mustafa Malkoç ile yapım tekniği incelemesi

Yerel yapı ustaları Mustafa Malkoç ve Mustafa Olgunöz ile toplantı,

(Gökyiğit-Arpacı, E.Y. 2019)

  

YTÜ İnşaat Fakültesi Geoteknik Laboratuarı Çalışmaları Doç.Dr. Saadet Berilgen, Ayşenur Aslan Fidan

 Sabit seviyeli permeabilite deneyleri (Aslan Fidan, 2020)

YTÜ İnşaat Fakültesi Geoteknik Laboratuarı Çalışmaları Doç.Dr. Saadet Berilgen, Ayşenur Aslan Fidan

Gavcin Zemin İçin Tek Tabakalı Bir Boyutlu İnfiltrasyon Deneyi

 (Aslan Fidan, 2020)